Wyhodowano wiele sadowych odmian jeżyny

U nas uprawa jeżyn nie jest popularna. W niektórych krajach, a przede wszystkim w Związku Radzieckim i w Stanach Zjednoczonych AP, wyhodowano wiele sadowych odmian jeżyny i uprawia się je na szeroką skalę. Tylko w klasie II może być do 5% owoców z posmakiem goryczki; toleruje się też lekkie zawilgocenie owoców. Dalsze ustalenia dotyczą: maksymalnej zawartości owoców biało-czerwonych (3, i 10,0%), zielonych (0,1 i 0,5%), ciemnoczerwonych (0,1 i 2,0%), o osłabione jędrności (5,0% i bez ograniczJR), pogniecionych (3,0 i 15,0%), zgrudkowa nych (3,0 i 5,0%), z dnami kwiatowymi i szypułkami (2,0 i 6,0%), innyc’ owoców jadalnych (bez tolerancji i 1,0%), zanieczyszczeń organicznych (0,0 i O.Wo) i mineralnych (0,l«/o dla obu klas). Suma wad nie może wynosić więcej niż lOVo dla klasy I i 30% dla klasy II. W polskich lasach występują jeszcze dwa inne gatunki poziomki, jednak nie do tego stopnia pospolicie i masowo, aby mogły mieć jakiekolwiek znaczenie gospodarcze. Poziomka wysoka (F. moschata Duch., czyli F. elatior Ehrh.) spotykana jest u nas niezbyt często; w niektórych krajach Związku Radzieckiego, a także w Czechosłowacji należy do owoców popularniejszych. Poziomka twardawa (F. viridis Duch., czyli F. collina Ehrh.) jest także pospolitsza w Czechosłowacji niż u nas; ma ona owoce niezbyt soczyste, ciemnoczerwone, a działki kielicha zwykle przytulone do owocni.

Liść składa się z trzech listków

Jest on też zasobny w witaminę C. Wydaje się, że jeżyna jako surowiec na leki także nie jest jeszcze należycie poznana; przyczyną tego jest głównie omówiona wyżej zmienność botaniczna. Owoce jeżyny nabrały w naszej gospodarce płodami runa leśnego dużego znaczenia. Niemal całkowitą ilość pozyskiwanej jeżyny przeznacza się na rynek wewnętrzny, eksportuje się zaś stosunkowo niewielkie ilości w postaci kompotów. Można by prawdopodobnie zorganizować eksport przetworów jeżynowych. Liść składa się z trzech listków. Płatki korony — białe, szerokie. Owoc złożony z nielicznych pestkowców, oszroniony, barwy popielatoniebieskiej (stąd nazwa), kwaśny, powszechnie uważany za niezbyt smaczny i prawdopodobnie mniej wartościowy.

Jeżyna gruczołowata

Jeżyna gruczołowata (R. hirtus W. K.) występuje bardzo pospolicie w Karpatach i Sudetach, a także w południowo- -zachodniej części niżu. Jej pędy płonne najczęściej płożą się i są zawsze obłe. Na całej powierzchni pokrywają je gęsto kolce różnej wielkości, ale nawet największe z nich są dość słabe, szczeciniaste. Na pędach płonnych i kwiatonośnych występują gęsto gruczoły, a gałązki kwiatostanowe, szypułki i działki kielicha przybierają od gruczołków i szczecinek barwę ciemną, często z odcieniem fioletowym lub purpurowym. Kwitnie biało, daje bardzo smaczne owoce.
Podobne cechy rozpoznawcze ma jeżyna wężowa {R. seipens Weihe); jej pędy płonne także pełzają, ale są zielone lub żółtawozielone, nigdy zaś ciemno nabiegłe, a gałązki kwiatostanowe, szypułki i działki kielicha jasnożółtawe (niekiedy z odcieniem jasnoczerwonym) od barwy kolców i gruczołków. Występuje na tych samych obszarach kraju, co jeżyna gruczołowata.

Mniej pospolita jest jeżyna ostręga

Mniej pospolita jest jeżyna ostręga (R. vilUcaulis Koehl.), nie występująca wcale w północno-zachodniej części kraju. Jest ona poszukiwana przez znawców ze względu na wyborne owoce. Jest to wysoki, okazały krzew. Pędy płonne wyginają się łukowato, łatwo zakorzeniają się i w ten sposób roślina się rozmnaża. Są one kanciaste, owłosione, najczęściej pur- purowo-brunatne, gęsto pokryte mocnymi, prostymi, u nasady rozszerzonymi kolcami. Liść złożony jest z pięciu grubych i sztywnych listków. Ostręga kwitnie biało lub różowo. Rozróżnianie poszczególnych gatunków® jeżyn jest trudne i niezbyt pewne, bo cechy rozpoznawcze bywają niewyraźne, a często nawet zawodne, jeżyny bowiem tworzą mnóstwo form mieszańcowych i przejściowych.

Jeżyna nie jest tak aromatyczna jak malina

Nie ma też jeszcze wystarczającego rozeznania w wartości spożywczej i technologicznej owoców każdego gatunku. Z tych względów w Polsce, podobnie zresztą jak w innych krajach, traktuje się w przetwórstwie i w lecznictwie wszystkie jeżyny łącznie jako gatunek zbiorowy, i obejmuje je wspólną nazwą Rubus fmticosus L. Z czasem dojdzie jednak z pewnością do ściślejszego różnicowania, ponieważ wartość użytkowa owoców poszczególnych gatunków jeżyn może być rozmaita. Rozpoczęto u nas odpowiednie badania zespołowe nad pospolitymi gatunkami jeżyn, ale wyniki nie są jeszcze przydatne do zastosowania w praktyce. Jeżyna nie jest tak aromatyczna jak malina, ma też zupełnie inny smak, wysoko ceniony przez wielu smakoszów (zwłaszcza niektóre gatunki).

Oprócz kwasów jabłkowego i cytrynowego znaleziono kwasy winowy i salicylowy

Mimo że zawiera na ogół mniej kwasów organicznych niż malina, wydaje się znacznie kwaśniejsza, nawet w stanie zupełnej dojrzałości, gdyż jest zwykle uboższa w cukry. W ich składzie glikoza i fruktoza mają w przybliżeniu jednakowy udział, sacharozy jest znacznie mniej, ale sporo w porównaniu z innymi owocami leśnymi (nierzadko ponad 0,5°/o w stosunku do świeżej masy). Oprócz kwasów jabłkowego i cytrynowego znaleziono ślady kwasów winowego i salicylowego. Związków mineralnych jest dość dużo, a ich zestaw należy uznać za bardzo ceraiy, jeżyna bowiem jest dość zasobna w fosforany i sole żelaza, bogata w sole magnezu i wapnia. Jest w niej też mikroelement miedzi, mniej więcej w takiej samej ilości jak w malinie, a więc wyróżniającej ją spośród wszystkich owoców leśnych.

Farmakopea Polska nie uznaje jeżyny za lek ani za surowiec na leki

Pod względem zawartości witaminy C ustępuje malinie, ale nieco przewyższa ją zawartością karotenów. Na- i leży do owoców dość zasobnych w garbniki. Dzięki zawartości mocnych i trwałych barwników, jeżyna jest zaliczana do owoców kolorowych i m. in. z tego względu wysoko ceniona w przetwórstwie. Wyrabia się z niej głównie wina, syropy, dżemy, a także stosuje jako dodatek przy produkcji .marmolad. Nadaje się też na konfitury, galaretki, kompoty oraz półprzetwory dla przemysłu cukierniczego. Często jest stosowana dla nadania produktom owocowym odpowiedniej barwy. „Farmakopea Polska” nie uznaje jeżyny za lek ani za surowiec na leki. Ze względu na skład mineralny, zawartość karotenów i garbników owoce mogą jednak mieć znaczenie nie  tylko dietetyczne, lecz także lecznicze.